Ik krijg af en toe de vraag wat we onder systemisch leiderschap verstaan. Ter illustratie deel ik graag een geanonimiseerde casus. 

Ik werd gebeld door een leidinggevende die vastliep met haar team. Ze gaf aan dat ze haar team graag mee wilde nemen in de toekomstvisie en een nieuwe manier van werken, maar op de een of andere manier lukte het niet. In de teambesprekingen leek iedereen akkoord te zijn, maar in de praktijk veranderde er niets en mopperde iedereen erop los. En die nieuwe werkwijzen werden al helemaal niet gehanteerd. 

Door systemisch naar deze situatie te kijken, lukte het een aantal zaken zichtbaar te maken, waardoor duidelijk werd dat het team vastzat in oude patronen. Dat vroeg van de leidinggevende wel kwetsbaarheid; in haar voorbeeldgedrag naar het team en in het kijken naar haar eigen stijl van leidinggeven.  

Uiteindelijk werden er in een teamsessie een aantal zaken duidelijk: 

• De afgelopen 10 jaar zijn er 6 leidinggevenden geweest. Dat maakte dat de overleefstrategie van het team is geworden: ‘laat maar waaien, ze gaat toch weer weg, ik blijf gewoon doen wat ik doe’.  

• Je richten op je eigen taak in dit team maakt dat je niet zichtbaar bent in een chaotische tijd, daarmee loop je minder risico om aangesproken te worden. 

• Als je in het verleden je nek uit stak binnen dit team, is het wel eens gebeurd dat dat stevige consequenties had. 

Met deze informatie kon de leidinggevende een heel ander gesprek met haar team voeren, wat uiteindelijk ook resulteerde in ander gedrag van het team. 

Boven water krijgen wat er echt speelt vraagt om ander soort leiderschap. Namelijk leiderschap dat durft te kijken naar eigen kwetsbaarheid, controle kan loslaten, emoties kan verdragen en managen en vol in het ‘niet weten’ durft te stappen.

1. Herken de herhaling; Noteer situaties die steeds terugkomen. Welke patronen zie je?
2. Onderzoek de onderstroom; Stel nieuwsgierige, open vragen. Wat leeft er onder de oppervlakte? Waar zitten spanningen of onuitgesproken verwachtingen?
3. Reflecteer op je eigen rol; Wat is jouw reactie op deze patronen? Wat doe jij (onbewust) waardoor het patroon blijft bestaan?

Systemisch leiderschap vraagt geen ingewikkelde modellen, maar wel de moed om met een andere bril te kijken — vooral naar jezelf. Hoe helderder jouw blik, hoe meer beweging en verbinding je creëert. En dat levert je iets anders op:

• Sneller zicht op wat er écht speelt in je team
• Sturen op vertrouwen in plaats van controle
• Doorbreken van ineffectieve patronen
• Meer rust en stevigheid in je leiderschap